แบบเหล็กใช้ซ้ำได้อีกกี่ครั้ง? เช็กลิสต์ตรวจก่อนเอาขึ้นงานใหม่ และจุดที่ต้องเลิกใช้

 แบบเหล็กใช้ซ้ำได้ 50200 ครั้งถ้าดูแลดี แต่ตัวเลขที่ตัดสินว่าคุ้มหรือไม่คุ้ม ไม่ใช่จำนวนครั้งที่ผู้ขายบอก มันคือ จำนวนรอบที่คุณใช้ได้จริง หลังหักแผ่นที่บิด ขอบที่บาน และแผ่นที่สนิมกินจนต้องทิ้งกลางทาง

แบบเหล็กชุดเดียวกัน หน้างานหนึ่งใช้ได้เกือบสองร้อยรอบ อีกหน้างานใช้ได้ไม่ถึงร้อย ต่างกันที่การตรวจก่อนเก็บและก่อนเอาขึ้นงานใหม่เท่านั้น บทความนี้จะให้ทั้งตัวเลขต้นทุนต่อรอบที่คำนวณจากราคาจริง เกณฑ์ตรวจ 7 จุดที่บอกว่าแผ่นไหนไปต่อได้ แผ่นไหนต้องหยุด และวิธีคิดว่าควรซ่อมหรือซื้อใหม่

สารบัญ

• แบบเหล็กใช้ซ้ำได้กี่ครั้งจริง ๆ เทียบกับวัสดุอื่น
• ต้นทุนต่อรอบ คือตัวเลขที่ฝ่ายจัดซื้อควรดู
• เช็กลิสต์ 7 จุด ตรวจแบบเหล็กใช้ซ้ำก่อนเอาขึ้นงานใหม่
• สนิมแบบไหนยังใช้ได้ สนิมแบบไหนต้องทิ้ง
• ซ่อมหรือซื้อใหม่ คิดเป็นตัวเลขได้
• นั่งร้านใช้ซ้ำ ต้องตรวจตามเกณฑ์ที่มาตรฐานกำหนด
• เก็บรักษาอย่างไรให้ได้ครบรอบที่ควรได้
• คำถามที่พบบ่อย

แบบเหล็กใช้ซ้ำได้กี่ครั้งจริง ๆ เทียบกับวัสดุอื่น

ก่อนจะตรวจสภาพ ต้องรู้ก่อนว่าวัสดุแต่ละชนิดมีเพดานอยู่ที่เท่าไร เพราะคำว่า "ใช้ซ้ำได้" ของแบบเหล็กกับของไม้อัดห่างกันเป็นสิบเท่า

ที่มา: ข้อมูลที่ KOH เผยแพร่ในหน้าสินค้าและบทความของตัวเอง ตรวจสอบเมื่อ 6 พ.ย. 2569 จำนวนรอบของไม้อัดฟิล์มดำระบุอยู่ในชื่อสินค้าแต่ละรุ่นโดยตรง

ข้อสังเกตที่ใช้ได้ทันทีคือ ตัวเลขของไม้อัดระบุเป็นครั้งที่นับได้จริงในหน้างาน ส่วนตัวเลขของแบบเหล็กเป็นช่วงกว้างมาก ตั้งแต่ 50 ถึง 200 เพราะมันขึ้นกับการดูแลเกือบทั้งหมด นั่นแปลว่าคุณคุมตัวเลขนี้ได้เอง

ต้นทุนต่อรอบ คือตัวเลขที่ฝ่ายจัดซื้อควรดู

ราคาป้ายของแบบเหล็กสูงกว่าไม้อัดชัดเจน แต่ถ้าหารด้วยจำนวนรอบและพื้นที่ที่หล่อได้ ลำดับจะกลับกันทันที ตารางนี้คำนวณจากราคาขายจริงของ KOH

ราคาจากหน้าสินค้า kohinter.com เมื่อ 6 พ.ย. 2569 ราคาไม้อัดยังไม่รวม VAT และราคาอาจเปลี่ยนแปลงได้ ตัวเลขนี้ยังไม่รวมค่าขนส่ง ค่าแรงประกอบและถอด ค่าน้ำยาทาแบบ และอุปกรณ์ประกอบอย่างฟอร์มไทร์หรือยูคลิป

แบบเหล็กที่ดูแลจนครบ 200 รอบ มีต้นทุนต่อตารางเมตรต่อรอบถูกกว่าไม้อัดฟิล์มดำเกรดดีที่ใช้ครบ 12 ครั้ง ประมาณ 8 เท่า แต่กลับกัน ถ้าดูแลไม่ดีจนได้แค่ 50 รอบ ส่วนต่างนั้นหายไปเกือบ 4 เท่าทันที นี่คือเหตุผลที่การตรวจและการเก็บรักษาเป็นเรื่องเงิน ไม่ใช่เรื่องความเรียบร้อย

เช็กลิสต์ 7 จุด ตรวจแบบเหล็กใช้ซ้ำก่อนเอาขึ้นงานใหม่

ตรวจตอนถอดแบบเสร็จและล้างแล้ว อย่าตรวจตอนปูนยังติด เพราะคราบปูนบังรอยร้าวและสนิมได้หมด ใช้เกณฑ์ 3 ระดับ คือ ใช้ต่อได้ / ซ่อมก่อน / เลิกใช้กับงานผิวเปลือย

แผ่นที่เข้าเกณฑ์ "เลิกใช้" ไม่ได้หมายความว่าต้องขายเป็นเศษเหล็กทันที หลายหน้างานย้ายแผ่นกลุ่มนี้ไปใช้กับงานที่ไม่เห็นผิว เช่น ฐานราก คานคอดิน หรือกำแพงที่ฉาบทับอยู่แล้ว แล้วเก็บแผ่นสภาพดีไว้สำหรับงานผิวเปลือยที่ลูกค้าตรวจผิวคอนกรีต วิธีนี้ยืดอายุชุดแบบได้อีกหลายรอบโดยไม่เสี่ยงงานเสีย

สนิมแบบไหนยังใช้ได้ สนิมแบบไหนต้องทิ้ง

สนิมเป็นสาเหตุที่ทำให้แบบเหล็กหมดอายุก่อนเวลาบ่อยที่สุด และเป็นจุดที่คนตัดสินใจผิดบ่อยที่สุดทั้งสองทาง คือทิ้งแผ่นที่ยังดีอยู่ กับใช้แผ่นที่ควรทิ้งไปแล้ว

• สนิมผิว เป็นฝ้าสีน้ำตาลบาง ๆ ขัดด้วยแปรงลวดหรือกระดาษทรายแล้วเห็นเนื้อเหล็กข้างใต้ ความหนาแผ่นแทบไม่ลด แบบนี้ใช้ต่อได้ ขัดแล้วทาน้ำยากันสนิมหรือน้ำยาทาแบบทับ
• สนิมขุม กินเป็นหลุมลึกเฉพาะจุด เอานิ้วลูบรู้สึกสะดุด บางจุดเคาะแล้วเสียงโปร่งหรือหลุดเป็นสะเก็ด แบบนี้เลิกใช้ เพราะแผ่นหน้าของแบบเหล็กหนาเพียง 1.2 มม. ตามสเปกที่ KOH ระบุไว้ในชื่อสินค้า สนิมขุมกินลึกเข้าไปไม่กี่ส่วนสิบมิลลิเมตรก็เหลือเนื้อเหล็กไม่พอรับแรงดันคอนกรีตสด

มาตรฐานการติดตั้งและการตรวจสอบโครงสร้างนั่งร้าน มยผ. 1571-62 ของกรมโยธาธิการและผังเมือง ก็ใช้หลักเดียวกันกับชิ้นส่วนนั่งร้าน คือระบุให้คัดท่อนั่งร้านที่มีสนิมขุม ออกจากการใช้งาน ขณะที่สนิมผิวไม่ได้ถูกระบุเป็นเกณฑ์คัดทิ้ง

จุดที่ต้องส่องเป็นพิเศษคือ ด้านในกระดูกหลังแผ่น มุมที่น้ำขัง และรอบรูฟอร์มไทร์ เพราะสามจุดนี้น้ำระบายออกช้าที่สุดและคนมองข้ามตอนล้าง

ซ่อมหรือซื้อใหม่ คิดเป็นตัวเลขได้

เวลาเจอแผ่นที่อยู่ก้ำกึ่ง ให้เทียบสองค่านี้ ไม่ต้องใช้ความรู้สึก

• ต้นทุนแผ่นใหม่ต่อรอบ = ราคาแผ่นใหม่ ÷ จำนวนรอบที่คาดว่าจะได้
• ต้นทุนซ่อมต่อรอบ = ค่าซ่อมแผ่นนั้น ÷ จำนวนรอบที่คาดว่าจะใช้ได้อีกหลังซ่อม

ตัวอย่างด้วยแบบเหล็ก 600x1200 ราคา 420 บาท ถ้าคาดว่าแผ่นใหม่จะใช้ได้ 200 รอบ ต้นทุนแผ่นใหม่จะอยู่ที่ 2.10 บาทต่อรอบ

ค่าซ่อมในตารางเป็นตัวเลขสมมติเพื่อแสดงวิธีคิด ให้แทนด้วยค่าแรงและค่าวัสดุจริงของหน้างานคุณ

หลักจำง่ายคือ ถ้าค่าซ่อมหารด้วยรอบที่เหลือ แล้วได้ตัวเลขสูงกว่าราคาแผ่นใหม่หารด้วยรอบเต็ม การซ่อมนั้นไม่คุ้ม และอย่าลืมบวกความเสี่ยงงานเสียเข้าไปด้วย เพราะแผ่นที่ขอบบานทำให้ปูนรั่ว ต้องมาสกัดและฉาบซ่อมผิวคอนกรีตทีหลัง ซึ่งแพงกว่าค่าแผ่นใหม่หลายเท่า

นั่งร้านใช้ซ้ำ ต้องตรวจตามเกณฑ์ที่มาตรฐานกำหนด

แบบเหล็กเป็นเรื่องคุณภาพงานและต้นทุน แต่นั่งร้านเป็นเรื่องความปลอดภัยของคน จึงมีเกณฑ์เป็นตัวเลขกำกับไว้ชัดเจนใน มยผ. 1571-62 ชิ้นส่วนที่เข้าเกณฑ์เหล่านี้ต้องคัดออกจากการใช้งาน ไม่ใช่แค่ซ่อม

ที่มา: มยผ. 1571-62 มาตรฐานการติดตั้งและการตรวจสอบโครงสร้างนั่งร้าน กรมโยธาธิการและผังเมือง กระทรวงมหาดไทย

มาตรฐานฉบับเดียวกันยังกำหนดความถี่การตรวจ ไว้ด้วย คือนั่งร้านที่กำลังใช้งานต้องตรวจอย่างน้อยวันละ 1 ครั้งและก่อนเริ่มงานทุกครั้ง นั่งร้านที่ติดตั้งแล้วแต่ยังไม่ใช้งานตรวจอย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง และต้องตรวจทันทีหลังเกิดพายุ แผ่นดินไหว หรือแรงกระแทก พร้อมเก็บบันทึกผลการตรวจไว้ที่หน้างานจนถึงขั้นตอนรื้อถอน

ส่วนตัวเลขที่ใช้ตรวจนั่งร้านที่ประกอบเสร็จแล้ว ได้แก่ พื้นต้องปูเต็มพื้นที่โดยมีช่องว่างไม่เกิน 25 มม. ราวกันตกสูงไม่น้อยกว่า 950 มม. และขอบกันของตกสูงไม่น้อยกว่า 150 มม.

รายละเอียดเต็มทั้งขั้นตอนและ checklist ตาม มยผ. 1571-62 เราเขียนแยกไว้อีกบทความแล้ว อ่านได้ที่ วิธีตรวจสอบนั่งร้านก่อนใช้งาน Checklist มยผ. 1571-62 และถ้าสนใจเฉพาะขาตั้ง อ่าน เช็กลิสต์ตรวจสอบขาตั้งนั่งร้าน

เก็บรักษาอย่างไรให้ได้ครบรอบที่ควรได้

ส่วนต่างระหว่าง 50 รอบกับ 200 รอบ เกิดขึ้นในช่วงเวลาสั้น ๆ หลังถอดแบบเสร็จเกือบทั้งหมด

1. ล้างทันทีหลังถอด ปูนที่ยังไม่แข็งตัวล้างออกด้วยน้ำและแปรง ถ้าปล่อยให้แข็งต้องใช้แรงเคาะหรือขูด ซึ่งทำผิวแผ่นเสียเร็วกว่าการใช้งานเอง
2. ห้ามใช้ของแหลมขูดคราบปูน ใช้เกรียงยางหรือค้อนยางเคาะเบา ๆ รอยขูดลึกจะกลายเป็นที่เกาะของปูนรอบถัดไปและเป็นจุดเริ่มของสนิม
3. เช็ดให้แห้งแล้วทาน้ำยา ทาน้ำยาทาแบบหรือน้ำยากันสนิมบาง ๆ ให้ทั่ว รวมถึงด้านในกระดูกหลังและรอบรูฟอร์มไทร์
4. วางราบ ไม่วางพาดกับของแข็ง การวางพาดทำให้แผ่นแอ่นค้างและบิดถาวร กองซ้อนได้แต่อย่าให้สูงจนแผ่นล่างรับน้ำหนักเกิน
5. ยกพื้นให้ลอยจากดิน หนุนด้วยไม้หมอนหรือพาเลท เก็บในที่มีหลังคาและอากาศถ่ายเท ไม่ให้น้ำขังในร่องกระดูก
6. แยกเหล็กออกจากไม้ ความชื้นจากไม้ทำให้เหล็กที่กองติดกันขึ้นสนิมเร็วกว่าปกติ
7. คัดแยกตั้งแต่ตอนเก็บ ติดสีหรือเขียนเบอร์แยกเกรดแผ่นไว้เลยว่าชุดไหนสำหรับงานผิวเปลือย ชุดไหนสำหรับงานที่ฉาบทับ จะได้ไม่ต้องมานั่งคัดใหม่ตอนจะใช้

คำถามที่พบบ่อย

แบบเหล็กใช้ซ้ำได้กี่ครั้ง

ข้อมูลที่ KOH เผยแพร่ระบุไว้ที่ 50200 ครั้ง ขึ้นกับการดูแลรักษา โดยแผ่นที่ล้างทันที ทาน้ำยา และเก็บแบบยกพื้นจะเข้าใกล้ค่าสูง ส่วนแผ่นที่ปล่อยปูนแข็งติดและกองตากแดดตากฝนมักหมดอายุก่อนถึงครึ่งหนึ่ง

แบบเหล็กเป็นสนิมแล้วยังใช้ได้ไหม

ถ้าเป็นสนิมผิวที่ขัดออกแล้วเห็นเนื้อเหล็กข้างใต้ ใช้ได้ ขัดแล้วทาน้ำยากันสนิมทับ แต่ถ้าเป็นสนิมขุมที่กินลึกเป็นหลุม หรือเคาะแล้วหลุดเป็นสะเก็ด ไม่ควรใช้ เพราะแผ่นหน้าหนาเพียง 1.2 มม. ตามสเปกที่ระบุในชื่อสินค้า เหลือเนื้อเหล็กไม่พอรับแรงดันคอนกรีตสด

แบบเหล็กเก่าเอาไปใช้กับงานอื่นได้ไหม

ได้ และเป็นวิธีที่ช่วยลดต้นทุนจริง แผ่นที่ผิวเริ่มเสียหรือขอบไม่ตรงนัก ยังใช้กับงานที่มีการฉาบทับหรือมองไม่เห็นผิวได้ เช่น ฐานราก คานคอดิน หรือกำแพงกันดิน ให้เก็บแผ่นสภาพดีไว้สำหรับงานผิวเปลือยที่ต้องส่งมอบผิวคอนกรีต

แบบเหล็กกับไม้อัดฟิล์มดำ อันไหนคุ้มกว่า

ถ้างานยาวและใช้ซ้ำหลายรอบ แบบเหล็กคุ้มกว่าชัดเจน เพราะต้นทุนต่อตารางเมตรต่อรอบต่ำกว่าหลายเท่าตามตารางข้างบน แต่ถ้างานสั้น ใช้ไม่กี่รอบ หรือรูปทรงเปลี่ยนไปทุกจุด ไม้อัดจะยืดหยุ่นกว่าเพราะตัดแต่งได้ตามหน้างาน

ต้องทาน้ำยาทาแบบทุกครั้งไหม

ควรทาทุกครั้งก่อนเทคอนกรีต เพราะมันทำหน้าที่สองอย่างพร้อมกัน คือกันคอนกรีตเกาะผิวแบบ และกันสนิมในช่วงที่แบบรออยู่หน้างาน ถ้าข้ามขั้นนี้ ทั้งผิวคอนกรีตและอายุของแผ่นจะเสียไปพร้อมกัน

นั่งร้านเก่าที่ยังไม่พัง ต้องตรวจอะไรบ้าง

ตรวจตามเกณฑ์ มยผ. 1571-62 ที่สรุปไว้ในหัวข้อข้างบน จุดที่เป็นตัวเลขชัดเจนคือ แผ่นรองเสาต้องหนาไม่น้อยกว่า 5 มม. เกลียวปรับระดับห้ามยืดเกินร้อยละ 50 ของก้าน และท่อที่มีสนิมขุมหรือปลายตัดด้วยไฟต้องคัดออก

สั่งซื้อแบบเหล็ก แบบถนน และนั่งร้านจาก KOH

KOH ผลิตและจำหน่ายแบบเหล็ก แบบถนน แบบพลาสติก และนั่งร้าน พร้อมระบุน้ำหนักและความหนาไว้ในชื่อสินค้าทุกรายการ เพื่อให้เทียบราคาต่อกิโลกรัมและคิดต้นทุนต่อรอบได้เองตั้งแต่ก่อนสั่ง

• แบบเหล็กและอุปกรณ์
• แบบถนน
• นั่งร้าน JIS
• นั่งร้าน BS1139
• นั่งร้าน Ring Lock

อ่านเพิ่มเติม

• แบบเหล็ก vs ไม้อัด เลือกแบบไหนดีสำหรับหน้างานคุณ
• ขั้นตอนการดูแลรักษาแบบหล่อคอนกรีต
• ไม้อัดเคลือบฟิล์มดำกี่รอบถึงจะคุ้ม
• เช็กลิสต์ตรวจสอบขาตั้งนั่งร้าน

สอบถามข้อมูลและขอใบเสนอราคา โทร 02-599-3389 | อีเมล onlinemarket@kohinter.com | LINE: @kohinter

ข้อมูลจำนวนรอบการใช้ซ้ำและราคาในบทความนี้รวบรวมจากหน้าสินค้าและบทความของ kohinter.com เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 ราคาอาจเปลี่ยนแปลงได้ ส่วนเกณฑ์การคัดชิ้นส่วนนั่งร้านอ้างอิงมาตรฐาน มยผ. 1571-62 ของกรมโยธาธิการและผังเมือง จำนวนรอบที่ใช้ได้จริงขึ้นกับสภาพหน้างาน การดูแลรักษา และประเภทงานที่ใช้